Trong lực lượng công an, số trinh sát là nữ không nhiều. Lý do nào khiến chị đến với nghề nguy hiểm và vất vả này?

Trước đây tôi vốn là một nữ sinh yêu văn học và đã từng mơ ước được trở thành giáo viên dạy văn. Nhưng sau khi tốt nghiệp THPT, theo nghiệp gia đình, tôi lại đăng ký thi vào trường Cao đẳng Cảnh sát và theo học chuyên ngành kinh tế. Việc học tập trong trường và thời gian công tác sau này cuốn tôi đi, chẳng có thời gian để tiếc nuối cho mơ ước không thành. Tôi vẫn thường tâm sự với gia đình và bạn bè rằng, tôi biết ơn nghề công an bởi chính đây là môi trường tốt đã giúp tôi trưởng thành, luôn tự tin, vững vàng, chủ động trong công việc, sẵn sàng đương đầu với mọi khó khăn, thách thức của cuộc sống và công việc.

Chị có thể giúp bạn đọc Tạp chí Xây dựng Đảng hình dung những khó khăn mà chị phải đương đầu?

Khi mới về Phòng PC15, tôi được phân công công tác ở Đội Chống hàng giả và sau đó chuyển sang Đội Chống buôn lậu và buôn bán hàng cấm  với nhiệm vụ phòng ngừa, đấu tranh với các đối tượng vận chuyển, buôn bán mỹ phẩm, rượu ngoại nhập lậu trốn thuế trên địa bàn Thủ đô từ năm 1993 đến nay. Theo tôi, khó khăn lớn nhất mà bất kỳ một chiến sĩ trinh sát nào cũng gặp phải khi mới bắt đầu vào nghề đó là thiếu kinh nghiệm thực tiễn. Những kiến thức về lý luận, nghiệp vụ được trang bị ở trường là rất cơ bản, nhưng để áp dụng vào thực tế đấu tranh chống tội phạm là điều không đơn giản. Bản thân tôi phải mất vài năm mới thực sự bắt nhịp được với guồng máy công việc của Đội. Đấu tranh chống buôn lậu là mặt trận gian khổ, khó khăn và không kém phần nguy hiểm, bởi phạm vi hoạt động của loại hình tội phạm này rất rộng và ngày càng nhiều thủ đoạn tinh vi. Các đối tượng tham gia buôn lậu thuộc nhiều tầng lớp, thành phần trong xã hội, thậm chí có cả người được giao nhiệm vụ chống buôn lậu cũng tham gia buôn lậu. Bọn chúng thường manh động và sẵn sàng chống đối quyết liệt lực lượng công an. Thêm nữa, trinh sát trên mặt trận phòng chống buôn lậu thì không thể ngồi chờ việc đến, mà phải tự mình tìm việc để làm. Tội phạm kinh tế diễn ra mọi lúc, mọi nơi, nếu không phát hiện sớm, đấu tranh phòng ngừa liên tục, ngăn chặn kịp thời có thể sẽ để lọt lưới nhiều vụ buôn lậu, gây hậu quả xấu cho xã hội.

Là nữ trinh sát duy nhất của Đội chống buôn lậu, buôn bán hàng cấm của công an Thành phố nên tôi cũng có những khó khăn, hạn chế nhất định. Tôi luôn tự nhủ, để hoàn thành nhiệm vụ, phải vượt lên chính mình. Vì vậy, trong công việc, tuy không lăn lộn, xông xáo, quyết liệt bằng các nam đồng nghiệp, nhưng bù lại, như đồng nghiệp của tôi nhận xét, tôi có những ưu thế của một trinh sát nữ, đó là cẩn trọng, tỉ mỉ và nhạy cảm.

Vậy chị làm thế nào để có thể khắc phục khó khăn, hoàn thành nhiệm vụ?

“Học, học nữa, học mãi”. Tôi rất tâm đắc với câu nói này của V.I.Lê-nin. Khi vào nghề, tôi được lãnh đạo Đội bố trí đi cùng các trinh sát kỳ cựu. Đây là quãng thời gian tôi học hỏi được rất nhiều ở những bậc đàn anh, những người có bề dày kinh nghiệm phá án, từ việc lập hồ sơ, thu thập tài liệu, xác minh, ghi lời khai… Nhưng không chỉ thế, tôi luôn tự trang bị thêm cho mình kiến thức mọi mặt về xã hội, cập nhật những văn bản pháp luật, những quy định pháp luật hiện hành về các loại hàng, mặt hàng; phương thức, thủ đoạn của các đối tượng tham gia buôn lậu, sự thay đổi về thủ đoạn của từng đối tượng, trong từng thời kỳ, ở từng vùng miền. Để từ đó có thể dự báo, lường trước được những thay đổi về phương thức, thủ đoạn buôn lậu khi các văn bản pháp luật mới ban hành, vì khi có các văn bản pháp luật mới, không chỉ những người hành pháp nghiên cứu để thực thi mà ngay cả các đối tượng buôn lậu cũng nghiên cứu rất kỹ để tìm kẽ hở lợi dụng. Nếu không có kiến thức về pháp luật, không cập nhật thông tin thì mình sẽ bị bất ngờ, bị thua trước các đối tượng buôn lậu. Với suy nghĩ đó, thời gian qua, tôi đã học thêm bằng cử nhân về Kế toán doanh nghiệp tại Đại học Thương mại và cử nhân Luật tại Học viện Cảnh sát. Kiến thức mới cùng những kinh nghiệm tích lũy trong hoạt động thực tiễn đã giúp tôi trong công tác điều tra phá án.

Chị vừa nói, người trinh sát chống buôn lậu phải “tìm việc để làm”. Vậy chị đã “tìm việc” như thế nào?

Một yêu cầu bắt buộc đối với mỗi trinh sát và cũng là thành công đối với tôi là đã xây dựng được mạng lưới thông tin bí mật sâu rộng. Đến nay, mạng lưới thông tin của tôi đã có mặt ở hầu hết các trọng điểm buôn bán, cung cấp rượu, mỹ phẩm ở Hà Nội và các cửa khẩu biên giới ở Quảng Ninh, Lạng Sơn, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị, Hải Phòng và cả ở nước ngoài. Nhờ đó, tôi thường xuyên có được những thông tin về tội phạm trên lĩnh vực mình được phân công. Tuy nhiên, không phải thông tin nào họ cung cấp cũng có thể sử dụng mà cần phải sàng lọc, kết hợp với xác minh, lựa chọn những thông tin chính xác, từ đó lập phương án đấu tranh, đồng thời kiến nghị đến các cơ quan, ban, ngành có thẩm quyền. Để tạo lập mạng lưới thông tin hiệu quả, người trinh sát cần có kế hoạch bồi dưỡng, hướng dẫn nguồn cung cấp tin, qua đó vừa trang bị kiến thức cho họ, vừa hướng dẫn, chỉ đạo họ làm việc hiệu quả hơn. Mạng lưới thông tin bí mật không chỉ bao gồm những người dân bình thường, những người buôn bán ở các chợ mà còn có cả cán bộ, công chức làm ở các sở, ngành. Thậm chí có cả những đối tượng tham gia buôn lậu, tất nhiên là ở mức độ nhỏ, ít gây nguy hại đến xã hội. Điều quan trọng khi sử dụng những đối tượng này làm nguồn tin là phải kiểm soát được họ, không để họ lợi dụng mình để hoạt động phạm tội. Muốn thế, người trinh sát phải có nghiệp vụ sắc bén, có bản lĩnh để khống chế, thuyết phục họ tự nguyện làm việc cho mình, đồng thời tránh được sự dụ dỗ, lôi kéo, mua chuộc của họ. Sử dụng mạng lưới bí mật trong các đối tượng có tham gia buôn lậu chính là “con dao hai lưỡi”. Nếu mình không cao tay chế ngự thì mình rất dễ trở thành công cụ tiếp tay cho họ phạm tội, trở thành bảo kê cho các hoạt động phạm tội. Thực tế là đã có những người được giao nhiệm vụ chống buôn lậu nhưng bản thân họ lại tiếp tay, thậm chí trực tiếp tham gia phạm tội buôn lậu và phải đưa ra xét xử. Đó là những bài học đau xót mà anh em trong đơn vị luôn luôn nhắc nhau để tránh dẫm vào vết xe đổ. Có thể nói, người chiến sĩ trên mặt trận kinh tế không chỉ phải tự bảo vệ mình trước nguy hiểm của hòn tên mũi đạn mà còn cả trước những cám dỗ vật chất không kém phần nguy hiểm.

Một khó khăn đối với người phụ nữ nói chung và với nữ trinh sát chống buôn lậu nói riêng là giải quyết hài hòa giữa nhiệm vụ chung và hạnh phúc gia đình. Chị đã giải quyết vấn đề này như thế nào?

Là một chiến sĩ đứng trong hàng ngũ CAND nhưng đồng thời tôi cũng là một phụ nữ với thiên chức và bổn phận làm vợ, làm mẹ như bao nhiêu người phụ nữ bình thường khác. Để vừa đảm bảo hoàn thành nhiệm vụ, vừa chăm lo hạnh phúc gia đình, nuôi dạy con cái, tôi luôn phải tính toán, phân chia hợp lý thời gian dành cho gia đình và công việc. Vợ chồng tôi thường xuyên trao đổi với nhau về những khó khăn, thuận lợi trong công việc và trong cuộc sống hằng ngày, hiểu thêm về công việc của nhau và dành thời gian, điều kiện có thể hỗ trợ nhau. Thật may mắn là tôi cũng luôn nhận được sự đồng cảm và chia sẻ, giúp đỡ của gia đình hai bên. Mẹ tôi trước kia là cảnh sát hình sự, bố tôi cũng từng làm hiệu trưởng trường Kỹ thuật mật mã (trước thuộc Bộ Công an) nên rất hiểu công việc của tôi và có những hỗ trợ nhất định trong chuyên môn cũng như trong cuộc sống đời thường. Có những lần phải đi công tác xa nhà hàng tuần lễ, hay những đêm đi trực chiến, tôi luôn yên tâm dành mọi suy nghĩ cho nhiệm vụ vì đã có hậu phương vững chắc.

Là người có nhiều thành tích trong cuộc chiến chống buôn lậu và buôn bán hàng cấm, hàng giả trên địa bàn Hà Nội, chị ấn tượng với vụ nào nhất?

Trong số những vụ án mà tôi trực tiếp tham gia thì có lẽ để lại ấn tượng sâu sắc trong tôi là vụ cùng đồng đội phá đường dây sản xuất và tiêu thụ rượu giả liên tỉnh năm 2007. Vào giữa năm 2006, trên địa bàn Hà Nội xuất hiện nhiều chai rượu ngoại giả mang nhãn hiệu nổi tiếng thế giới như Jonnie Walker, Henessy, Remy Martin, Chivas… Qua công tác theo dõi địa bàn, với nghiệp vụ trinh sát, tôi phát hiện đối tượng giao rượu giả là Trần Thị Huyền Sâm. Ngoài việc bán rượu ngoại giả, Sâm còn là đầu mối thu mua vỏ chai rượu ngoại đã qua sử dụng. Lần theo dấu vết những chiếc vỏ chai, tôi và các đồng đội đã điều tra được cơ sở sản xuất rượu giả chính là cửa hàng chuyên bán rượu ngoại tại 22 Trần Phú, thành phố Vinh (Nghệ An) do Trần Thị Bạch Linh, chị ruột của Sâm làm chủ. Bám sát đường đi của các đối tượng vận chuyển hàng cho Trần Thị Bạch Linh, tổ trinh sát chúng tôi phát hiện ngoài thị trường Hà Nội, đường dây này còn cấp hàng cho nhiều đại lý rượu ngoại lớn khác tại các tỉnh Thanh Hóa, Hà Tĩnh, Hải Phòng… Do đây là đường dây lớn, có đầu mối chính nằm ngoài địa bàn Hà Nội, liên quan đến nhiều tỉnh, thành nên cần có sự phối hợp với Cục Cảnh sát kinh tế và lực lượng công an các tỉnh, thành có liên quan trong việc điều tra và phá án. Và chính nhờ có sự phối hợp chặt chẽ này, chuyên án đã thành công đúng như mong đợi. Tổng số tang vật thu giữ trên 6.000 chai rượu ngoại giả thành phẩm các loại cùng nhiều công cụ, phương tiện sản xuất, bắt và đưa ra xét xử tất cả các đối tượng tham gia. Chuyên án kết thúc vào những ngày đầu năm 2007, đúng dịp nhân dân Thủ đô đang cùng nhân dân cả nước náo nức chuẩn bị đón Xuân Đinh Hợi đã góp phần tạo niềm tin cho người tiêu dùng trong dịp Tết năm đó.

Với tôi, những chiến công rồi cũng nhanh chóng qua đi, nhưng đọng lại sau mỗi vụ án là những bài học giúp tôi tự tin hơn, trưởng thành hơn. Chuyên án phá thành công đường dây sản xuất, tiêu thụ rượu ngoại giả để lại trong tôi những ấn tượng sâu sắc, bởi không chỉ là kết quả đạt được có ý nghĩa xã hội to lớn, mà còn rút được những bài học nghiệp vụ rất bổ ích. Đó là kinh nghiệm, quá trình phá án, từ việc thu thập, xác minh nguồn tin đến điều tra, lập phương án tác chiến cần tìm hiểu kỹ  và nắm chắc đối tượng, đặt ra các tình huống, giả thiết để chủ động tình hình. Đó còn là bài học về sự phối hợp chặt chẽ, nhịp nhàng của các bộ phận, các địa bàn, các lực lượng tham gia phá án thành công.

Xin cảm ơn chị về cuộc trao đổi này. Năm mới chúc chị thành công mới trong cuộc sống và trong thực thi nhiệm vụ người chiến sĩ cảnh sát nhân dân!