Kinh nghiệm đấu trang phòng, chống tham nhũng của Đảng Cộng sản Trung Quốc ( 30/07/2019)

                          

   Là đảng cầm quyền của một đất nước hơn 1 tỷ dân, Đảng Cộng sản Trung Quốc tiến hành cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng từ trong nội bộ Đảng. Tổng Bí thư - Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình là người phát động chiến dịch chống tham nhũng rộng lớn với tên gọi “đả hổ, diệt ruồi”. Những kết quả đạt được hết sức to lớn, nhiều chuyên án, vụ án lớn với nhiều cán bộ, đảng viên, đặc biệt là cán bộ cấp cao đã bị xử lý góp phần nâng cao uy tín chính trị cũng như khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Thành lập cơ quan phòng, chống tham nhũng độc lập, tách tòa án ra khỏi cơ cấu cơ quan hành chính - chìa khóa thành công

Tình trạng tham nhũng, quan liêu, suy thoái chính trị trong nội bộ Đảng Cộng sản Trung Quốc đã diễn ra trong một thời gian dài và trở thành một căn bệnh nguy hiểm đe dọa sự tồn vong của quốc gia, chế độ. Trong nhiều kỳ đại hội của Đảng, vấn đề này chỉ được đưa ra mà không có cách giải quyết nào được cho là hiệu quả. Nguyên nhân ở chỗ, tuy Chính phủ Trung Quốc đã áp dụng một khung chiến lược chống tham nhũng chặt chẽ và toàn diện bao gồm cả khu vực công và tư, nhưng chiến lược này đã không thể phát huy tác dụng bởi các mối quan hệ cá nhân phức tạp, không được kiểm soát, giám sát. Thay vì chống tham nhũng, các cơ quan phòng, chống tham nhũng do Chính phủ lập nên lại cản trở lớn đối với chính sách chống tham nhũng của Trung Quốc.

Vấn đề chỉ thực sự thay đổi vào năm 2007, khi ông Tập Cận Bình trở thành Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc. Dựa trên kinh nghiệm của nhiều quốc gia khác và từ những bài học kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn, Cục Phòng ngừa tham nhũng quốc gia được thành lập và đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của BCH Trung ương, Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc. Để Cục Phòng ngừa tham nhũng quốc gia hoạt động hiệu quả, đã có một loạt những thay đổi về nguyên tắc nhằm giải quyết sự ách tắc tồn tại trong mối quan hệ giữa hệ thống tư pháp và các cơ quan phòng, chống tham nhũng. Trong đó, đáng chú ý là hai điều chỉnh lớn: 1) Chuyển chức năng, nhiệm vụ của  Cục Phòng, chống tham nhũng và Cục Giám sát ở Trung ương và địa phương về Cục Phòng ngừa tham nhũng quốc gia để hoạt động độc lập về chuyên môn, nghiệp vụ với hệ thống hành chính. Tiếp đó, Cục Phòng ngừa tham nhũng quốc gia được tổ chức và hoạt động độc lập từ Trung ương tới cơ sở theo mô hình: Ở Trung ương là Tổng cục, ở các tỉnh, thành phố là cục, không chịu sự chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền địa phương, nhân sự thực hiện chế độ nhiệm kỳ 3 năm, tiến hành luân chuyển định kỳ. Cơ quan cấp trên của Tổng cục là Ủy ban Kiểm tra kỷ luật Trung ương. 2) Tách tòa án các địa phương độc lập với chính quyền địa phương và ủy ban chính pháp địa phương, do Tòa án Nhân dân tối cao trực tiếp lãnh đạo, nhân sự và ngân sách do Tòa án Nhân dân tối cao quyết định.

Ngay sau khi đi vào vận hành, với các quyền được giao, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp từ Ủy ban Kiểm tra kỷ luật Trung ương, Tổng cục Phòng, chống tham nhũng đã giải quyết thành công nhiều vụ án lớn liên quan tới tham nhũng bị ách tắc và tồn đọng, xử lý kỷ luật nhiều cán bộ, đảng viên vi phạm kỷ luật nghiêm trọng, trong đó có cả những cán bộ cao cấp trong Đảng và chính quyền từ Trung ương tới cơ sở. Hoạt động của tòa án các cấp được tiến hành công khai, minh bạch, trên cơ sở các số liệu từ phía cơ quan phòng, chống tham nhũng cung cấp. Đó là chìa khóa dẫn đến thành công của cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng trong những năm gần đây.

Bốn sách lược phòng, chống tham nhũng của Trung Quốc

Răn đe, làm triệt tiêu ý chí và động cơ tham nhũng, khiến cho mọi cá nhân không dám và không có cơ hội tham nhũng. Để răn đe, Trung Quốc tập trung 4 giải pháp: 1) Xây dựng, củng cố bản lĩnh chính trị của cán bộ, đảng viên, tập trung đấu tranh quyết liệt xoá bỏ tình trạng tham nhũng. 2) Trừng trị tham nhũng một cách nghiêm khắc, triệt để. Theo phương châm này, cuộc chiến “đả hổ, diệt ruồi” đã tiến hành trừng trị tham nhũng trong bộ máy lãnh đạo các cấp, kể cả cán bộ ở cấp cao, nhất là uỷ viên Bộ Chính trị. Hàng loạt “hổ lớn tham nhũng” đã bị bắt, truy tố và bỏ tù, bao gồm cả Chu Vĩnh Khang, cựu Ủy viên Thường vụ Bộ Chính trị. Cũng theo phương châm này, tòa án các cấp của Trung Quốc tiếp tục duy trì khung hình phạt tử hình với tội tham nhũng. 3) Tăng cường hợp tác quốc tế trong phòng, chống tham nhũng, đặc biệt chú trọng đến hợp tác tư pháp, cụ thể là việc ký kết các hiệp định tương trợ tư pháp và dẫn độ tội phạm tham nhũng. Thông qua các hiệp định tương trợ tư pháp và dẫn độ tội phạm tham nhũng, hiệu quả của việc truy bắt tội phạm tham nhũng trốn ra nước ngoài của Trung Quốc trong mấy năm vừa qua tăng lên rõ rệt. Trong 2 năm gần đây, nhà chức trách Trung Quốc đã bắt giữ và đưa về nước 1.032 nghi phạm tham nhũng lẩn trốn tại hơn 70 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới, trong đó có 134 cựu quan chức thuộc các cơ quan nhà nước, 19 người trong số này nằm trong danh sách truy nã khẩn cấp, thu hồi về 2,4 tỷ nhân dân tệ (khoảng 346 triệu USD). Đặc biệt là việc dẫn độ Lệnh Hoàn Thành, một doanh nhân tham nhũng đang ẩn náu tại Mỹ, là anh trai của Lệnh Kế Hoạch, nguyên Chánh Văn phòng Trung ương Đảng, trợ lý của nguyên Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào. Bản thân Lệnh Kế Hoạch cũng là một trong những quan chức cấp cao của nước này sa lưới chiến dịch chống tham nhũng của ông Tập Cận Bình. Theo một số cơ quan truyền thông nước ngoài, Lệnh Hoàn Thành có liên quan đến ít nhất 3 vụ án tham nhũng và rửa tiền với số tiền lên tới 1 tỷ USD. 4) Xây dựng một hệ thống giám sát tham nhũng chặt chẽ để phát hiện, ngăn ngừa và xử lý tham nhũng. Trung Quốc vừa mới thông qua “Luật Giám sát quốc gia” vào ngày 13-3-2018. Luật này có 9 chương, 67 điều và phụ lục, quy định về nguyên tắc chung, cơ quan giám sát, phạm vi giám sát, chức trách giám sát, quyền hạn giám sát, trình tự giám sát, hợp tác quốc tế chống tham nhũng, giám sát cơ quan, nhân viên giám sát và chức trách luật pháp. Đối tượng và phạm vi tác động của Luật rất rộng, bao phủ toàn bộ cơ quan trong và ngoài Đảng, trong và ngoài Quân đội, các đảng phái, công chức, doanh nghiệp quốc doanh, tư nhân, các đơn vị sự nghiệp, tổ chức quần chúng, thực hành giám sát lãnh đạo, quản lý các cấp từ Trung ương tới địa phương.

Kiểm soát quyền lực. Thực hiện các biện pháp kiểm soát quyền lực, làm cho người nắm giữ quyền lực không thể lạm dụng quyền lực để thực hiện các hành vi tham nhũng. Quan điểm của ông Tập Cận Bình về vấn đề này đó là: Nhốt quyền lực vào trong lồng quy chế. Để thực hiện sách lược kiểm soát quyền lực làm cho không thể tham nhũng, Trung Quốc đã và đang thực hiện hai biện pháp cụ thể đó là: chống lợi ích nhóm và kê khai, công khai tài sản, thu nhập. Việc kiểm tra tính trung thực trong kê khai tài sản được thực hiện với mọi cán bộ trước khi bổ nhiệm và cả ở thời điểm trước khi chuyển công tác.

Tăng cường giáo dục chính trị tư tưởng cho cán bộ, đảng viên. Để ngăn chặn tham nhũng, không để phát sinh tư tưởng tham nhũng trong cán bộ, đảng viên, công tác giáo dục chính trị tư tưởng tập trung vào các nội dung lớn: 1) Tăng cường giáo dục nhận thức về pháp luật, ý thức chấp hành pháp luật và giáo dục về liêm chính và đạo đức công vụ. Việc này được thực hiện dưới nhiều hình thức như thông qua các lớp bồi dưỡng ở trường đảng, trường hành chính; đưa vấn đề liêm chính, chống tham nhũng vào chương trình giảng dạy ở các trường học, kể cả đại học và phổ thông, để hình thành tính cách liêm chính cho thế hệ trẻ, tiến tới xây dựng một nền văn hóa liêm chính trong xã hội. 2) Điều lệ Đảng được bổ sung nội dung về tu dưỡng đạo đức. Nội dung giảng dạy của hệ thống trường đảng được bổ sung chuyên đề về rèn luyện đạo đức và tác phong của người đảng viên. Các tổ chức đảng ban hành quy chế rèn luyện đạo đức, tác phong, quy chế đánh giá đạo đức, tác phong đối với đảng viên, cán bộ hằng năm. 3) Tăng cường giáo dục lòng yêu nước, ý thức trách nhiệm trước cộng đồng, khắc phục triệt để tác động từ văn hóa lạc hậu (văn hóa Trung Quốc thường coi nặng tính cá nhân, gia đình – một nguồn gốc sâu xa của hành vi tham nhũng).

Nâng cao đời sống cho cán bộ, đảng viên. Nạn tham nhũng còn có một nguyên nhân từ đời sống khó khăn dẫn tới cán bộ, công chức phải tìm kiếm nguồn thu nhập bổ sung bằng nhiều cách. Chính phủ Trung Quốc đã ban hành nhiều chính sách lớn bảo đảm đời sống của cán bộ, công chức. Các khoản thu nhập ngoài lương và chính sách nhà ở được điều chỉnh nhằm bảo đảm cho cán bộ, công chức có được cuộc sống ổn định, chuyên tâm công tác và không bị thôi thúc bởi nhu cầu tìm kiếm thêm thu nhập để nuôi sống gia đình. Mặc dù còn những trở ngại, khó khăn do đội ngũ cán bộ, công chức ở Trung Quốc đông trong khi ngân sách của Nhà nước có hạn, nhưng các số liệu gần đây nhất đã ghi nhận thu nhập bình quân của cán bộ, đảng viên và công chúc, viên chức trong toàn hệ thống chính trị đã tăng 10,5% so với năm 2015.

Việc lấy Ủy ban Kiểm tra kỷ luật Trung ương làm nòng cốt trong lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện, xây dựng cơ quan đấu tranh phòng, chống tham nhũng với các quyền và chức năng hoạt động độc lập, không bị tác động từ các cơ chế hành chính và tách tòa án ra khỏi cơ cấu tổ chức chính quyền và hoạt động độc lập theo chiều dọc từ Tòa án Nhân dân tối cao Trung ương xuống cấp huyện, Trung Quốc đã đạt được những thành công lớn trong cuộc chiến chống tham nhũng. Cơ quan phòng, chống tham nhũng với tư cách độc lập đã tạo nên sự thay đổi căn bản về phương pháp cũng như tính hiệu quả trong thực tế tiến hành chiến dịch “đả hổ, diệt ruồi”, góp phần tạo nên bức tranh mới về con người và tổ chức của Đảng Cộng sản Trung Quốc dưới sự lãnh đạo của Tổng Bí thư - Chủ tịch nước Tập Cận Bình.

Những kinh nghiệm của Đảng Cộng sản Trung Quốc có giá trị tham khảo hữu ích đối với Việt Nam trong việc xây dựng chiến lược, sách lược phòng, chống tham nhũng. Với sự tương đồng căn bản về hệ thống chính trị, việc vận dụng có chọn lọc và sáng tạo từ cách làm trên chắc chắn sẽ phát huy hiệu quả tốt trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng ở nước ta. Tuy nhiên, vấn đề kiểm soát quyền lực đòi hỏi chúng ta phải có những giải pháp mới nhằm phòng ngừa những rủi ro mà Trung Quốc đã từng gặp phải, đó là phải có cơ chế để kiểm soát quyền lực của chính các cơ quan phòng, chống tham nhũng, ngăn chặn sớm tình trạng lợi dụng chức năng, quyền hạn để làm trái quy định về kỷ luật đảng.


ĐÌNH TÙNG
Chiều ngày 28-3-2020, Vụ Tổ chức - Cán bộ cơ quan Ban Tổ chức Trung ương đã tổ chức thành công Đại hội chi bộ, nhiệm kỳ 2020-2022. Đồng chí Phạm Minh Chính, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương tham dự và phát biểu ý kiến tại Đại hội với tư cách đảng viên sinh hoạt tại Chi bộ.
VIDEO CLIPS
Tra cứu tạp chí in trước năm 2010: