Về khuyến khích và bảo vệ cán bộ đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung: Cơ chế nào khuyến khích đội ngũ cán bộ đổi mới, sáng tạo ( 21/09/2020)

                 

Theo Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế thế giới, đổi mới sáng tạo được định nghĩa là việc đưa ra một sản phẩm (hàng hóa hoặc dịch vụ) mới hoặc một sản phẩm được cải tiến đáng kể, hoặc đưa ra và thực hiện quy trình công nghệ mới, phương pháp tiếp thị mới, một phương pháp tổ chức mới trong hoạt động kinh doanh, trong tổ chức nơi làm việc hoặc trong quan hệ với bên ngoài (OECD, 2005). Tại Khoản 16, Điều 3 Luật Khoa học và công nghệ năm 2013 đưa ra khái niệm đổi mới sáng tạo (innovation) là “việc tạo ra, ứng dụng thành tựu, giải pháp kỹ thuật, công nghệ, giải pháp quản lý để nâng cao hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng của sản phẩm, hàng hóa”.

Trong Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 19-5-2018 của Hội nghị Trung ương 7 (khóa XII) về tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ, Đảng ta xác định: chuẩn hóa, siết chặt kỷ luật kỷ cương đi đôi với xây dựng thể chế, tạo môi trường, điều kiện để thúc đẩy đổi mới, phát huy sáng tạo và bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám đột phá vì lợi ích chung.

Thuật ngữ “cơ chế” chỉ tổng hợp các phương thức, biện pháp vận hành, quản lý của một hệ thống nhất định. Từ đó có thể hiểu “cơ chế khuyến khích cán bộ đổi mới, sáng tạo” là các nguyên tắc, phương thức thực hiện để động viên, khuyến khích đội ngũ cán bộ đổi mới sáng tạo trong việc thực thi nhiệm vụ.

Đảng ta luôn quan tâm, coi trọng, động viên, khích lệ tinh thần thi đua đổi mới, sáng tạo trong đội ngũ cán bộ, đảng viên và nhân dân nhất là trong những năm đổi mới. Các ý tưởng đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung đều xuất phát từ đòi hỏi của thực tiễn, tập trung tháo gỡ những nút thắt, điểm nghẽn, giải quyết những vấn đề khó khăn, vướng mắc để bứt phá và góp phần quan trọng trong việc không ngừng đổi mới, hoàn thiện cơ chế, chính sách. Đó là việc “khoán hộ” trong nông nghiệp; “cởi trói”cho doanh nghiệp; xóa bỏ “ngăn sông, cấm chợ” trong lưu thông phân phối; bỏ chế độ tem phiếu, thực hiện một giá..., góp phần thay đổi tư duy, nhận thức, chuyển đổi từ cơ chế quản lý tập trung quan liêu, bao cấp sang cơ chế thị trường định hướng XHCN.

Thời gian gần đây, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, nghị quyết, văn bản quy phạm pháp luật tạo hành lang pháp lý khích lệ cán bộ, đảng viên đổi mới, sáng tạo trong thực thi nhiệm vụ. Theo Báo cáo tổng kết 20 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 3 (khóa VIII) về “Chiến lược cán bộ thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” nêu rõ: “… Nhiều cán bộ năng động, sáng tạo, thích ứng nhanh với xu thế hội nhập, có khả năng làm việc trong môi trường quốc tế. Đa số cán bộ lãnh đạo Đảng, Nhà nước ở các cấp có năng lực, phẩm chất, uy tín, nhất là cán bộ cấp chiến lược có tư duy đổi mới, có khả năng hoạch định đường lối, chính sách và lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức thực hiện. Nhiều cán bộ khoa học tâm huyết, say mê nghiên cứu, có nhiều đóng góp tích cực cho đất nước, một số công trình khoa học có giá trị quốc tế. Theo Sách Trắng Khoa học và công nghệ 2015, các công bố quốc tế của Việt Nam trong 15 năm qua tăng bình quân khoảng 17%/năm, nhất là một số lĩnh vực nghiên cứu cơ bản…”.

Bên cạnh kết quả đạt được, việc khuyến khích cán bộ đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung còn một số hạn chế: Cơ chế, chính sách chưa có đột phá, chưa đáp ứng yêu cầu của tình hình mới. Đổi mới, sáng tạo chưa thực sự tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội. Vẫn còn tình trạng cán bộ sợ sai, sợ trách nhiệm nên không dám có những đổi mới sáng tạo… Nguyên nhân cơ bản của tình trạng trên là do chưa có cơ chế phù hợp và đủ mạnh để khuyến khích cán bộ đổi mới, sáng tạo trong sự nghiệp chung. Chính vì vậy cơ chế, chính sách khuyến khích cán bộ đổi mới, sáng tạo cần tập trung vào một số nội dung sau:

Thứ nhất, phải xác định các nguyên tắc khuyến khích cán bộ đổi mới, sáng tạo

Cơ chế khuyến khích cán bộ đổi mới, sáng tạo phải phù hợp với chủ trương, quan điểm của Đảng và Nhà nước về công tác cán bộ, với quy hoạch phát triển nguồn nhân lực Việt Nam; chiến lược, quy hoạch phát triển đội ngũ cán bộ. Thể hiện trách nhiệm, thái độ và quan điểm của Đảng, Nhà nước đối với việc khuyến khích, động viên cán bộ.

Cần công tâm, công bằng, công khai và minh bạch. Thành tích đổi mới, sáng tạo đến đâu có chế độ khuyến khích, động viên đến đó. Ai có thành tích, công lao trong đổi mới, sáng kiến xứng đáng đều nên được Nhà nước khen thưởng, tuyên dương, đãi ngộ, trọng dụng, ghi nhận. Cơ chế phải toàn diện cả về vật chất và tinh thần; đồng bộ trong hệ thống chính sách, được áp dụng, vận dụng thường xuyên, liên tục và nhất quán. Cơ chế phù hợp với đặc thù của từng ngành, từng lĩnh vực theo tính chất lao động, nghề nghiệp của cán bộ. Tùy theo đặc thù, đặc điểm, tính chất lao động, sản phẩm lao động, nghề nghiệp của mỗi cán bộ, Nhà nước có cơ chế đánh giá, chính sách khuyến khích đối với cán bộ chứ không hành chính hóa cơ chế khuyến khính đối với cán bộ.

Cơ chế khuyến khích cán bộ đổi mới, sáng tạo phải gắn với chế tài của Đảng và Nhà nước nhằm xử lý những cán bộ lợi dụng đổi mới, sáng tạo để phục vụ lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm hoặc cố ý làm trái, vi phạm kỷ luật của Đảng, pháp luật của Nhà nước.

Thứ hai, phải xây dựng các tiêu chí khuyến khích cán bộ đổi mới, sáng tạo

Thực tế, những ý tưởng đổi mới, sáng tạo thường thuộc về thiểu số, vượt trước nhận thức của số đông. Chính vì vậy, để những ý tưởng đó được hiện thực hóa cần phải được sự lãnh đạo, chỉ đạo và tham gia tích cực, có sự chấp nhận, ủng hộ, bảo đảm từ cấp ủy, tổ chức đảng và người đứng đầu. Cán bộ có ý tưởng đổi mới, sáng tạo cần phải báo cáo với cấp ủy, tổ chức đảng và người đứng đầu trước khi thực hiện.

Là những đổi mới sáng tạo có tính khác biệt, chưa có tiền lệ, tư duy, cách làm mới, vượt qua rào cản bảo thủ, quan liêu, tư duy máy móc, xơ cứng, cũ kỹ và các luật lệ, chế định thông thường.

Có tính khả thi, phù hợp với chức năng nhiệm vụ được giao, với điều kiện thực hiện nhiệm vụ của đơn vị. Được áp dụng ngay trong hoạt động công tác của cá nhân, đơn vị và có khả năng phổ biến rộng rãi trong đơn vị, cơ quan, tổ chức của cán bộ.

Có tính hiệu quả, mang lại lợi ích kinh tế hoặc lợi ích xã hội: nâng cao năng suất lao động, tiết kiệm thời gian, giảm chi phí, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác; nâng cao ý thức trách nhiệm cán bộ trong cơ quan, tổ chức; cải thiện điều kiện làm việc, công tác; bảo vệ môi trường, bảo vệ sức khỏe con người…

Thứ ba, cần tạo điều kiện, hình thức khuyến khích động viên cán bộ

Xây dựng môi trường và điều kiện làm việc thúc đẩy cán bộ đổi mới, sáng tạo trong khi thực thi nhiệm vụ. Môi trường làm việc dân chủ, thân thiện, tôn trọng, không đố kị, tin tưởng lẫn nhau để đưa ra ý tưởng và cộng tác thực hiện ý tưởng. Phương tiện làm việc đầy đủ, hiện đại, thông tin và các nội dung công việc được công khai, minh bạch, rõ ràng.

Thực hiện tốt chính sách về tiền lương và các chế độ đãi ngộ khác đối với người có đề xuất đổi mới, sáng tạo. Tiền lương phải tương xứng với nhiệm vụ, trách nhiệm và cống hiến của cán bộ, trở thành công cụ, động lực thúc đẩy tăng năng suất lao động và hiệu suất công tác; thúc đẩy cán bộ nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ. Cán bộ có đổi mới, sáng tạo, đặc biệt có tác động đến sự phát triển của ngành, lĩnh vực được xét nâng lương vượt bậc tùy theo hiệu quả đem lại.

Thúc đẩy việc đào tạo, bồi dưỡng cán bộ để nâng cao khả năng đổi mới, sáng tạo, ưu tiên luân chuyển, bố trí, sử dụng ở các vị trí công tác phù hợp đối với những người có đề xuất đổi mới, sáng tạo để họ có cơ hội phát huy năng lực. Chương trình bồi dưỡng cần được xây dựng phù hợp với từng nhóm cán bộ (lãnh đạo, quản lý; tham mưu xây dựng chiến lược và hoạch định chính sách; thực thi thừa hành) với các nội dung: Trang bị phương pháp luận, tầm nhìn và kỹ năng nghề nghiệp, quản lý; nâng cao khả năng giải quyết vấn đề, tình huống, bồi dưỡng các kỹ năng thảo luận, thuyết trình, viết, kỹ năng giao tiếp…

Kết hợp tiêu chí thâm niên công tác và công lao thành tích đổi mới, sáng tạo trong việc đề bạt, đánh giá cán bộ có thành tích đổi mới, sáng tạo vào những vị trí lãnh đạo, quản lý. Hoàn thiện và thực hiện tốt chính sách tôn vinh, khen thưởng thể hiện dưới nhiều hình thức. Đồng thời có cơ chế bảo vệ cán bộ có đổi mới, sáng tạo trong hoạt động thực thi nhiệm vụ.

Thứ tư, quy định rõ trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng, người đứng đầu trong việc khuyến khích động viên cán bộ đổi mới, sáng tạo

Ý tưởng đổi mới, sáng tạo của cán bộ hiện thực hóa được hay không phụ thuộc rất nhiều vào vai trò, trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng, người đứng đầu. Điều đó thể hiện ở chỗ cấp ủy, tổ chức đảng và người đứng đầu có ghi nhận những đổi mới, sáng tạo của cán bộ hay không, có tạo điều kiện cho cán bộ phát huy những ý tưởng sáng tạo, áp dụng vào thực tiễn không? Có bảo vệ những sáng kiến, ý tưởng sáng tạo khi bị kẻ xấu lợi dụng hay không?... Đề cao trách nhiệm từng cơ quan, tổ chức, người đứng đầu trong việc bảo đảm các điều kiện để các ý tưởng đổi mới, sáng tạo được triển khai ngăn chặn những kẻ xấu vì lợi ích cá nhân mà gây ra những thiệt hại. Cấp ủy, tổ chức đảng, người đúng đầu cơ quan, đơn vị phải biết dùng người, tôn trọng, ủng hộ thực hiện ý tưởng đổi mới, sáng tạo.

Tóm lại, xây dựng cơ chế khuyến khích cán bộ đổi mới, sáng tạo là nhằm hoàn thiện hệ thống chính sách pháp luật, đáp ứng yêu cầu thực tiễn và sự phát triển. Hoàn thiện cơ chế, chính sách để tạo động lực, niềm tin cho cán bộ đổi mới, sáng tạo, tạo nên sự bứt phá, góp phần mang lại lợi ích thiết thực cho đất nước, địa phương, cơ quan, đơn vị, Nhân dân
TS. Nguyễn Thị Thanh Mai
Viện Khoa học Tổ chức, cán bộ, BTCTƯ
Các bài tiếp
Tác giả : Hoàng Trọng Hưng - Ban Tổ chức Trung ương. Đăng ngày: 21/09/2020
Tác giả : Bùi Văn Tiếng - Nguyên UVBTV, nguyên Trưởng Ban Tổ chức Thành ủy Đà Nẵng. Đăng ngày: 21/09/2020
Cơ hội luôn có trong mọi tình huống dù là thanh bình hay nguy nan, nhưng để nắm bắt “cơ hội” trong “nguy cơ” mới là điều khó, mới cần lãnh đạo tài năng, mạnh khoẻ, nhiệt huyết, vì lợi ích của nhân dân, của quốc gia là tối thượng.
VIDEO CLIPS
Tra cứu tạp chí in trước năm 2010: