Giải pháp đổi mới nội dung, phương pháp đào tạo, bồi dưỡng cán bộ ( 01/12/2020)

             

Yêu cầu của thực tiễn

Nhiệm kỳ qua, công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ trong hệ thống chính trị đạt được những kết quả nhất định, thể hiện ở sự phát triển cả về số lượng và chất lượng của đội ngũ cán bộ từ Trung ương đến cơ sở. Tuy nhiên, công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ thời gian qua còn nhiều hạn chế: “Công tác giáo dục chính trị tư tưởng, nghiên cứu, tổng kết thực tiễn, giảng dạy và học tập Chủ nghĩa Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh chưa đáp ứng yêu cầu… Công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho cán bộ, đảng viên về Chủ nghĩa Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, giảng dạy và học tập nghị quyết của Đảng chưa được coi trọng đúng mức, kém hiệu quả, nội dung và phương pháp giáo dục, truyền đạt chậm đổi mới”(1). Thực tế, một bộ phận cán bộ, đảng viên chưa đáp ứng được yêu cầu công tác do hạn chế về năng lực, trình độ chuyên môn, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống. Trong đó, có cán bộ, đảng viên “nhận thức sai lệch về ý nghĩa, tầm quan trọng của lý luận và học tập lý luận chính trị; lười học tập Chủ nghĩa Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương, đường lối, nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước”(2). Đó là một trong những nguyên dân dẫn tới “Tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên chưa bị đẩy lùi, có mặt, có bộ phận còn diễn biến tinh vi, phức tạp hơn…”(3).

Để đáp ứng những yêu cầu mới trong tình hình phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN, hội nhập quốc tế sâu rộng, vận dụng rộng rãi thành tựu cách mạng công nghiệp lần thứ 4, công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cần đổi mới hơn nữa về nội dung và phương pháp để phát triển đội ngũ cán bộ có phẩm chất, năng lực và uy tín ngang tầm nhiều vụ như Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 19-5-2018 của Hội nghị Trung ương 7, khóa XII đề ra. Công tác đào tạo cán bộ, trước hết về đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị là yêu cầu thường xuyên, liên tục nhằm nâng cao bản lĩnh chính trị cho cán bộ, đảng viên ở các cấp.

Một số giải pháp

Thứ nhất, quán triệt và tích cực triển khai chủ trương, đường lối của Đảng về đổi mới đào tạo, bồi dưỡng cán bộ

Mục tiêu của Đảng Cộng sản Việt Nam là “xây dựng đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ cấp chiến lược có phẩm chất, năng lực, uy tín, ngang tầm nhiệm vụ; đủ về số lượng, có chất lượng và cơ cấu phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ Tổ quốc”. Để đạt mục tiêu này, công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ đóng vai trò tích cực, hướng tới xây dựng đội ngũ cán bộ có đức, có tài. Cán bộ không chỉ nắm vững chuyên môn, năng lực lãnh đạo, quản lý mà còn có bản lĩnh chính trị, kiên định Chủ nghĩa Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh.

Đào tạo, bồi dưỡng lý luận để nâng cao bản lĩnh chính trị, trình độ trí tuệ của mỗi cán bộ, đảng viên. “Đảng ta tổ chức trường học lý luận cho cán bộ là để nâng cao trình độ lý luận của Đảng ta đặng giải quyết sự đòi hỏi của nhiệm vụ cách mạng và tình hình thực tế của Đảng ta, để Đảng ta có thể làm tốt hơn công tác của mình, hoàn thành tốt nhiệm vụ cách mạng vĩ đại của mình”(4). Tổ chức thực hiện tốt nhiệm vụ trong Nghị quyết Trung ương 4, khóa XII đề ra là “đổi mới nội dung, phương pháp, hình thức dạy và học lý luận chính trị gắn với ứng dụng thực tế, tăng cường kiểm tra và quản lý chặt chẽ chất lượng dạy và học”(5).

Mỗi đảng viên phải kiên định Chủ nghĩa Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh; cần được đào tạo đủ năng lực và bản lĩnh để đấu tranh, ngăn chặn, đẩy lùi suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức đảng và đảng viên.

Trên cơ sở đó, hằng năm các cấp ủy, cơ quan, đơn vị, địa phương xây dựng kế hoạch học tập, bồi dưỡng nâng cao trình độ lý luận bắt buộc đối với cán bộ, đảng viên gắn với việc cung cấp thông tin, cập nhật kiến thức mới phù hợp với từng đối tượng, từng cấp, từng ngành, từng địa phương. Đào tạo, bồi dưỡng phải thiết thực, gắn với sự vận động thực tiễn khách quan, nâng cao năng lực, kỹ năng cho cán bộ, đảng viên trong xử lý các vấn đề thực tiễn dựa trên cơ sở khoa học, thực chứng; hạn chế tới mức tối đa chủ nghĩa kinh nghiệm, cảm tính.

Thứ hai, đổi mới nội dung đào tạo, bồi dưỡng theo hướng bám sát nhu cầu tri thức và kỹ năng của cán bộ

Việc đổi mới nội dung đào tạo, bồi dưỡng phải đồng bộ, phải xuất phát từ nhu cầu của cán bộ về tri thức chuyên môn, kỹ năng lãnh đạo, quản lý và xử lý tình huống thực tiễn, phù hợp với vị trí việc làm và chức vụ đảm nhận. Đào tạo, bồi dưỡng phải bù đắp được khoảng trống tri thức và kỹ năng để cán bộ có đủ khả năng làm việc với hiệu suất cao hơn, chính xác hơn.

Do vậy, khung chương trình cần bảo đảm yêu cầu có tính mở và lựa chọn. Theo lý luận về phương pháp giảng dạy hiện đại, chương trình đào tạo cần phải thiết kế mở để có thể điều chỉnh nội dung, chuyên đề cho phù hợp với từng đối tượng học và trình độ người học, sự kỳ vọng tri thức và kỹ năng của người học đối với hoạt động thực tiễn.

Việc đổi mới nội dung cần bảo đảm giữ vững các nguyên lý cơ bản và phương pháp luận biện chứng khoa học của Chủ nghĩa Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối và quan điểm của Đảng, gắn với nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn. Bên cạnh đó, cần bổ sung các nội dung như: (i) Rèn luyện các giá trị đạo đức của người lãnh đạo, quản lý trong tình hình mới; (ii) Cụ thể hóa nội dung của khoa học chính trị và lãnh đạo học phù hợp tới từng lĩnh vực công tác; (iii) Phương pháp luận nhận thức và giải quyết vấn đề, khả năng tổng kết thực tiễn, khái quát lý luận.

Đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị gắn với nguyên tắc học đi đôi với hành, lý luận gắn với thực tiễn. Hồ Chí Minh đã dạy: “lý luận mà không liên hệ với thực tiễn là lý luận suông”, “thực tiễn không có lý luận hướng dẫn thì thành thực tiễn mù quáng”. Việc nắm bắt các quy luật khách quan cho phép cán bộ đưa ra những quyết định phù hợp đáp ứng tốt vấn đề thực tiễn. Ngược lại, việc tổng kết thực tiễn chính xác sẽ góp phần làm giàu thêm cơ sở lý luận. Tăng cường kết hợp học trên lớp và nghiên cứu thực tế ở các địa phương, bộ, ngành, hiểu biết nhuần nhuyễn lý thuyết và thực hành. Tổ chức tốt hoạt động ngoại khóa chuyên đề. Kết quả nghiên cứu thực tế ngoại khóa phải là cơ sở đánh giá năng lực của người học về vận dụng lý luận vào thực tiễn và khái quát thực tiễn thành những luận đề nghiên cứu khoa học.

Xây dựng các chương trình bồi dưỡng chuyên biệt trong và ngoài nước cho từng chức danh, cấp lãnh đạo và lĩnh vực công tác. Cần phân nhóm học viên theo chức danh, lĩnh vực công tác, cấp hành chính để thuận tiện cho việc tổ chức lớp và tạo điều kiện cho người học có cơ hội tiếp thu tri thức, kỹ năng chuyên sâu, học hỏi lẫn nhau thông qua trao đổi. Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ đương chức và quy hoạch theo chức danh, gắn lý thuyết với thực hành, kỹ năng xử lý tình huống thực tiễn đối với từng chức danh, ở từng cấp, từng ngành, từng lĩnh vực công tác; tăng lượng kiến thức về tư duy và tầm nhìn chiến lược, nhận thức và giải pháp xử lý các vấn đề nảy sinh trong thực tiễn và điều hành công việc.

Nội dung chương trình bồi dưỡng, cập nhật kiến thức cho cán bộ quy hoạch cấp chiến lược khóa XIII là minh chứng điển hình về đổi mới nội dung bồi dưỡng. Cụ thể, việc xây dựng nội dung được tiến hành công phu, dựa trên những kinh nghiệm rút ra từ việc điều tra nhu cầu và đánh giá chọn lọc những nội dung bồi dưỡng, cập nhật kiến thức của Lớp bồi dưỡng cán bộ quy hoạch cho khóa XII. Từng khối nội dung được thiết kế bám sát các vấn đề chiến lược mà cán bộ quy hoạch khóa XIII cần nắm bắt, trong đó tập trung vào tư duy chiến lược, phương pháp luận nhận thức và giải quyết vấn đề, gắn những nội dung khái quát tổng hợp mang tính lý luận với việc xử lý các tình huống thực tiễn liên quan tới các bộ, ban, ngành, địa phương.

Thứ ba, vận dụng rộng rãi phương pháp dạy và học hiện đại

Đổi mới tư duy giáo dục hiện đại theo triết lý “lấy học viên làm trung tâm, giảng viên làm động lực và nhà trường làm nền tảng”. Việc lấy học viên làm trung tâm là bản chất của phương pháp mới, thay thế phương pháp cũ lấy giảng viên làm trung tâm. Phương pháp mới đã được nhiều quốc gia có nền giáo dục tiên tiến trên thế giới áp dụng từ lâu và đạt được những thành công đáng kể. Việc áp dụng phương pháp này là thiết thực vì nó được thừa nhận rộng rãi về hiệu quả trên toàn cầu.

Phương pháp dạy và học mới đòi hỏi người học nâng cao tính chủ động, sáng tạo, giáo viên chỉ giới thiệu những phần cơ bản và gợi ý cho người học suy nghĩ và tự tìm phương pháp xử lý vấn đề. Giảng viên đóng vai trò động lực, “xúc tác” nêu vấn đề, cung cấp phương pháp luận cho học viên tự giải quyết vấn đề thông qua sự chủ động nghiên cứu, sáng tạo. Người học chủ động hơn trong việc tích lũy tri thức phù hợp với vị trí việc làm, tích cực hơn trong việc thể hiện năng lực của mình thông qua các chuyên đề nghiên cứu sâu.

Đối với các lớp đào tạo lý luận chính trị, bồi dưỡng, cập nhật kiến thức cho cán bộ quy hoạch chiến lược, việc áp dụng phương pháp dạy và học mới là rất phù hợp, bởi người học là những cán bộ đã trải nghiệm qua nhiều vị trí công tác, giàu kinh nghiệm thực tiễn nên họ có thể trao đổi, phản biện, minh chứng nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn mà giảng viên hay học viên nêu ra trên lớp. Qua tương tác, các học viên có thể chia sẻ, học hỏi lẫn nhau nhiều thông tin, tri thức và kỹ năng xử lý tình huống thực tiễn ở nhiều lĩnh vực khác nhau.

Phương pháp giảng dạy mới đòi hỏi đội ngũ giảng viên phải có tri thức sâu về chuyên ngành, cũng như tri thức tổng hợp, đủ năng lực cung cấp nền tảng tri thức khoa học và giàu kinh nghiệm xử lý tình huống thực tiễn nhằm thỏa mãn sự cầu thị của người học. Yêu cầu giảng viên đứng lớp phải có kinh nghiệm giảng dạy sư phạm theo phương pháp hiện đại và trải qua thực tế là cần thiết bởi điều này ảnh hưởng lớn tới chất lượng giảng dạy và hướng dẫn học viên tiếp thu kiến thức.

Trước áp lực đổi mới và biến đổi nhanh chóng của tri thức gắn với Cách mạng công nghiệp 4.0, đội ngũ giảng viên làm công tác đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị cũng cần học tập, nghiên cứu không ngừng để tránh lạc hậu với thời đại và đặc biệt tránh lạc hậu hơn học viên vì thực tế nhiều học viên có chức vụ, trình độ cao, trải nghiệm công tác, kinh nghiệm thực tiễn phong phú. Bản thân giảng viên phải nỗ lực không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, ngoại ngữ, tin học. Khi thông thạo ngoại ngữ, giảng viên sẽ tiếp cận được kho thông tin, tri thức rộng lớn trên toàn cầu, giúp ích cho giảng viên trong nghiên cứu và tích lũy tri thức cho giảng dạy lý luận chính trị.

Thứ tư, sự hợp tác, phối hợp tích cực của các bên liên quan để đổi mới nội dung, phương pháp đào tạo, bồi dưỡng cán bộ

Vận dụng phương pháp dạy và học hiện đại cần có sự hợp tác, phối hợp chặt chẽ, mang tính xây dựng của nhiều bên, đặc biệt là giảng viên, cơ sở đào tạo và học viên.

Đội ngũ giảng viên phải được bồi dưỡng các phương pháp sư phạm, kỹ năng giảng dạy theo phương pháp mới. Thay đổi cách thức biên soạn nội dung chương trình, chuẩn bị tài liệu phục vụ nghiên cứu, sử dụng công nghệ thông tin, các phầm mềm phục vụ phương pháp dạy hiện đại như powerpoint.

Học viên phải thay đổi môi trường, cách thức tương tác để chủ động với giáo viên và nhóm học tập. Mỗi học viên chủ động, tự giác trong tìm tòi, nghiên cứu, học tập, thực hiện các loại bài tập, nhiệm vụ học tập được biên soạn trong chương trình theo yêu cầu của giáo viên. Kỷ luật học tập, tính tự giác, trách nhiệm, thái độ nghiêm túc, cầu thị là những yêu cầu hàng đầu đối với người học.

Cơ sở đào tạo cần ban hành chi tiết các quy định phù hợp đối với người dạy và người học khi tác nghiệp trong sử dụng phương pháp dạy và học hiện đại. Trong đó, cần trang bị đồng bộ cơ sở vật chất, thiết bị kỹ thuật cho việc dạy và học hiện đại như giảng đường thông minh, đa phương tiện, phòng học nhiều quy mô phục vụ trao đổi nhóm lớn, nhóm trọng tâm; học liệu, mạng lưới thư viện, hệ thống thông tin, dữ liệu, in-tơ-nét, wifi. Việc xây dụng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng, tổ chức lớp và công tác kiểm tra, đánh giá cũng cần có những thay đổi tương ứng.

Trong quá trình dạy và học hiện đại, cần đánh giá cả giảng viên lẫn học viên. Đối với học viên, việc đánh giá chú trọng vào các tiêu chí: (i) Kết quả học tập các môn học (chuyên môn). (ii) Ý thức tham gia các hoạt động thực tế, đóng góp vào trao đổi, thảo luận nhóm. (iii) Rèn luyện tác phong, đạo đức, kỷ luật. Đối với giảng viên, việc đánh giá tập trung vào chất lượng bài giảng, năng lực tổ chức thảo luận, tương tác, cách đặt vấn đề và giải quyết vấn đề nghiên cứu; kỹ thuật sư phạm, truyền đạt nội dung bài giảng.

Phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan trong công tác kiểm tra, giám sát đào tạo, bồi dưỡng cán bộ để duy trì chất lượng, kỷ cương và kịp thời khắc phục yếu kém, sai phạm nếu có. Cần thiết xây dựng chế tài nghiêm minh để xử lý những sai phạm trong công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ. Yêu cầu tổ chức đào tạo, bồi dưỡng theo kế hoạch, thực hiện có nền nếp, đúng thực chất, tránh hình thức, chạy theo thành tích ảo.

-----

 (1), (2), (3), (5) Văn kiện Hội nghị BCH Trung ương lần thứ tư, khóa XII về tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng; ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ. (4) Hồ Chí Minh toàn tập, NXB CTGQ, H.2000, tập 8, tr.492.


PGS, TS. Vũ Thanh Sơn
Cục trưởng Cục Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, BTCTƯ
Các bài trước
Tác giả : ***. Đăng ngày: 01/12/2020
Tác giả : PGS. Trần Đình Huỳnh. Đăng ngày: 01/12/2020
Tác giả : ThS. Đỗ Xuân Trường - Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam. Đăng ngày: 01/12/2020
Các bài tiếp
Tác giả : NGÔ VĂN HÙNG - Trường Đại học Nội vụ. Đăng ngày: 01/12/2020
Tác giả : Thanh Xuân. Đăng ngày: 01/12/2020
Cơ hội luôn có trong mọi tình huống dù là thanh bình hay nguy nan, nhưng để nắm bắt “cơ hội” trong “nguy cơ” mới là điều khó, mới cần lãnh đạo tài năng, mạnh khoẻ, nhiệt huyết, vì lợi ích của nhân dân, của quốc gia là tối thượng.
VIDEO CLIPS
Tra cứu tạp chí in trước năm 2010: