Thầy giáo cháu tên gì? ( 01/12/2020)

1Văn hào Pháp Vich-to Huy-go, tác giả các tiểu thuyết Những người khốn khổ, Năm 93, Nhà thờ Đức bà Pa-ri hay vở kịch Hernani... nổi tiếng thế giới. Một hôm vừa hoàn thành một đoạn văn trong một tác phẩm, vui vẻ, ông đi ra phố. Dọc theo hai bờ sông Sen là những quán sách. Đang định rẽ vào một quán sách để tìm mua cuốn Nghệ thuật Thi ca của A-ri-xtốt thì ông thấy tối sầm mặt mũi. Vội đưa tay lên trán, ông nhận ra, cái mũ phớt đã bay ra khỏi đầu và máu trên trán đang chảy xuống má. Một viên đá từ tay đứa trẻ nào đó vừa văng trúng ông.

- Bắt lấy thằng bất trị nọ, các ông, các bà! 

Cùng với tiếng la thét của mọi người đang đi trên hè, tiếng còi cảnh sát rúc lên từng hồi gay gắt. Không khó gì, người ta tóm ngay được thằng bé nọ. Nhìn thấy Vich-to Huy-gô đi tới, thằng bé co rúm người lại. Nó sợ bị ông già cho mấy cái bợp tai và bố mẹ nó phải bỏ tiền ra bồi thường. Ông ngồi thụp xuống ngang tầm với thằng bé, một tay áp chiếc khăn tay để cầm máu nơi vết thương trên trán, một tay ông đặt lên vai thằng bé, ôn tồn:

- Ông không làm gì cháu đâu! Ông chỉ muốn hỏi cháu học trường nào. Và tên thầy giáo cháu là gì thôi! Nào, cháu học trường nào, thầy giáo cháu tên gì?

2 Câu chuyện trên gián tiếp đã nâng vị trí của người thầy và nhà trường lên một tầm cao xứng đáng, đầy bất ngờ. Và điều đó, thiết nghĩ rất trùng hợp với truyền thống tôn sư trọng đạo của người Việt ta: “Không thầy đố mày làm nên/ Bán tự vi sư, nhất tự vi sư. Một chữ cũng là thầy, nửa chữ cũng là thầy/ Mồng một Tết cha, mồng hai Tết mẹ, mồng ba Tết thầy/ Trọng thầy mới được làm thầy/ Muốn sang thì bắc cầu Kiều. Muốn con hay chữ thì yêu kính thầy/ Cơm cha, áo mẹ, chữ thầy. Nghĩ sao cho bõ những ngày ước mong/ Con ơi ghi nhớ lời này. Công cha, nghĩa mẹ, công thầy chớ quên”…

Truyền thống trọng thầy, trọng đạo này của người Việt bắt nguồn từ quan niệm xác định địa vị xã hội người thầy theo thứ tự: “Quân - sư - phụ” được Khổng Tử nêu ra cách đây 2.500 năm. Theo đó, trên cùng là vua, thứ đến là thầy, sau mới là người cha, nghĩa là người thầy tuy không cùng huyết thống nhưng vẫn được nâng lên trên cả địa vị của người cha trong gia đình. 

Vua, thầy, cha, ấy ba ngôi

Kính thờ như một, trẻ ơi ghi lòng”.

Kính trọng thầy không phải chỉ vì thầy là người uyên bác về tri thức, mà vì thầy là người có tư cách đạo đức, nói theo ngôn ngữ xưa, thầy là “khuôn vàng thước ngọc” của đạo lý, nhân cách để học trò học và noi theo. Thầy ở đây không chỉ là người dạy chữ, mà còn dạy làm người, là chân dung tiêu biểu của nền giáo dục mỗi quốc gia.

Chuyện xưa kể rằng Mỗ, người nước Đằng, là học trò của Khổng Tử. Anh này có tính kiêu căng, tuy học lực chỉ vào loại bình thường. Học được vài năm, Mỗ xin về quê mình lập nghiệp. Anh ta định lập nghiệp bằng con đường làm quan, làm tướng, hay làm giặc? Không sao hết! Tuy nhiên, khi biết rằng Mỗ xin về nước để làm thầy dạy học, Khổng Tử liền vội sang nước Đằng để can ngăn. “Hắn có làm quan thì cùng lắm chỉ hại đến một ấp. Làm tướng cũng chỉ hại đến một thành. Thậm chí có làm giặc cũng chưa chắc đã hại nổi ai. Nhưng nếu hắn làm thầy thì sẽ hại đến muôn đời”. Ngẫm ra, lời nói của Khổng Tử thật không sai! Khi giáo dục xuất hiện toàn các thầy kiểu Mỗ thì xã hội phải mang đủ thứ ung nhọt, quốc gia sẽ đi đến chỗ điêu tàn, thậm chí suy tàn.

3 Nói đến các thầy giáo nước ta không thể không nhắc đến Chu Văn An (1292-1370). Ông được “Đại Việt sử ký toàn thư” đánh giá là ông tổ của các nhà nho nước Việt. Ông được UNESCO vinh danh là “Danh nhân văn hóa thế giới”. Ông được coi là “vạn thế sư biểu”, người thầy của mọi thời đại. Cùng với Chu Văn An, lịch sử văn hiến nước ta đã ghi danh tên tuổi của nhiều nhà giáo tiêu biểu khác như: Nguyễn Phi Khanh (?-1428), Nguyễn Trực (1417-1474), Thân Nhân Trung (1419-1499), Lương Đắc Bằng (1472-1510), Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491-1585), Lê Quý Đôn (1726-1784), Trương Văn Hiến (thời Tây Sơn), Nguyễn Thiếp (1723-1804), Nguyễn Đình Chiểu (1822-1888)…

Tháng 11-2019, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã vinh danh 183 nhà giáo tiêu biểu, đại diện cho 1,4 triệu các thầy cô từ cấp học mầm non cho tới đại học.

Hội nghị Trung ương 8 (khóa XI) của Đảng ban hành Nghị quyết 29-NQ/TƯ ngày 4-11-2013 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo chỉ rõ: Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân. Đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển, được ưu tiên đi trước trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế- xã hội.

Nói chuyện tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội ngày 21-10-1964, Bác Hồ khẳng định: “Người thầy giáo tốt - thầy giáo xứng đáng là thầy giáo - là người vẻ vang nhất... Người thầy giáo tốt là những anh hùng vô danh”.

Mai-a-cốp-xki (1893-1930), nhà thơ nước Nga đã viết:

Thầy giáo hiện ra

Như mặt trời

          Sừng sững

Như trái núi

          Trên mặt trận thứ ba

        Mặt trận học tập”.

 

4  Đại dịch COVID-19 gây ra bao thảm cảnh cho nền kinh tế - xã hội của nhân loại. Nhìn các sân bay trong nước, những chiếc Boeing 787, Airbus A350 của các hãng hàng không nằm la liệt như các mô hình đồ chơi con trẻ đã sợ, nhưng chứng kiến cảnh đồng loạt các trường học đóng cửa im lìm, vắng bóng thầy trò còn kinh sợ gấp bội vì thấp thỏm lo cho sự phát triển tương lai của thế hệ trẻ và đất nước!

Lo nhưng tin tưởng dưới sự lãnh đạo của Đảng, một đảng dày dạn kinh nghiệm và hết lòng vì dân, chúng ta sẽ đẩy lùi được cơn đại dịch khủng khiếp này. Cũng như tin rằng nền giáo dục nước ta sẽ tiến tới những mục tiêu cao cả như Nghị quyết số 29-NQ/TW của Đảng đã nêu. Tin rằng chúng ta sẽ khắc phục được những bất cập của nền giáo dục nước nhà. Sẽ không còn nữa những hiện tượng tiêu cực như vụ gian lận trong kỳ thi THPT Quốc gia năm 2018, khiến hàng chục thầy cô rơi vào vòng lao lý! Nhất định sẽ không thể còn nữa vì như lời của cố Tổng thống Nam Phi Nen-sơn Man-đê-la: “Để phá huỷ bất kỳ quốc gia nào, không cần phải sử dụng bom nguyên tử hoặc tên lửa tầm xa. Chỉ cần hạ thấp chất lượng giáo dục và cho phép gian lận trong các kỳ thi của sinh viên”.


Ma Văn Kháng
Cơ hội luôn có trong mọi tình huống dù là thanh bình hay nguy nan, nhưng để nắm bắt “cơ hội” trong “nguy cơ” mới là điều khó, mới cần lãnh đạo tài năng, mạnh khoẻ, nhiệt huyết, vì lợi ích của nhân dân, của quốc gia là tối thượng.
VIDEO CLIPS
Tra cứu tạp chí in trước năm 2010: