Nhận diện để sàng lọc dưới góc nhìn của nhà văn Kỳ 3: Cuộc sống và tiền bạc ( 21/09/2020)


             Cuộc sống và tiền bạc

1Tôi có nhiều bạn. Người là giáo viên, người viết báo, người là cán bộ, người là thợ… Nay một số đã về hưu, một số cũng xấp xỉ tuổi hưu. Hầu hết chúng tôi cùng chung một cảnh: Sau mấy chục năm trời say mê, miệt mài với công việc được giao, giờ cầm sổ hưu, sống cuộc đời hưu trí mới nhận ra mình có mức sống chỉ vào loại tùng tiệm. Nghĩa là ngày ngoài ba bữa ăn, các khoản chi tiêu khác cũng phải đắn đo, cân nhắc, tính toán, giật gấu vá vai. Một cuộc sống vật chất chưa thể gọi là đầy đủ hay dư dả, có thể gọi là “khéo ăn thì no, khéo co thì ấm”. Vì khi cần tiêu một khoản lớn, ví dụ thuốc men đặc hiệu hay sử dụng các kỹ thuật cao trong chữa bệnh mà phải tự chi trả, hoặc có sự cố bất thường, đều phải vay mượn, cậy nhờ. Khi còn đương chức, ngoài đồng lương, chúng tôi còn có chút ít thu nhập nhờ vị trí công việc, nay hoàn toàn không có. Tiền bạc nhiều khi vẫn là mối bận tâm, ám ảnh đối với chúng tôi. 

2 Bạn bè khi tâm sự với nhau đều đặt câu hỏi: Khi còn đương chức, mình đã trễ nải công viêc hoặc có sai sót nghiêm trọng gì? Kiểm điểm lại, hầu hết anh chị em đều là những người tận tụy trong công việc được giao. Tất cả đều đạt danh hiệu lao động tiên tiến, đảng viên hoàn thành tốt nhiệm vụ. Có người còn đạt danh hiệu hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Chúng tôi làm việc hết sức mình, cũng tạm gọi là thành công mà không có nhiều tiền bạc. Có nghĩa nhà nước chỉ có thể trả công để anh sống với mức đó thôi (dự tính lương năm 2020 nếu tăng cũng chưa bảo đảm được mức sống tối thiểu của người lao động). Huống hồ mức sống còn phục thuộc vào nhu cầu ngày càng cao của con người đi kèm với tiến bộ xã hội. Người dân đi xe máy, dùng điện thoại thông minh cả rồi, chẳng lẽ anh lại bị bỏ rơi lại phía sau?

Anh không dư dả tiền bạc, anh không giàu có vì anh không có nghề nghiệp đáp ứng nhu cầu của phần lớn mọi người. Hãy xem, các nam cầu thủ bóng đá, ca sĩ, diễn viên, họ là thần tượng của mọi người. Xã hội sẵn sàng trả tiền cao cho công lao và tài năng của họ. Còn anh, sao anh không là bác sĩ mà lại là cán bộ công đoàn? Sao anh lại là giáo viên dạy Địa lý, Lịch sử mà không phải dạy tiếng Anh, dạy Toán, dạy Văn để có thể mở lớp dạy thêm? Anh không thể là nhà kinh doanh, một công việc đòi hỏi vốn liếng và tài “kinh bang tế thế”. Như vậy, có phải trong việc chọn nghề, anh đã chọn được làm công việc mình yêu thích hơn là công việc đó có thể kiếm tiền? Những người kia họ có tiền tỷ là lẽ dĩ nhiên.

Đã nói thì nói cho hết nhẽ. Anh nghèo vì bấy lâu quen sống và làm việc trong khuôn khổ của đức hạnh cần, kiệm, liêm, chính. Vì anh thà rằng “Thẳng thắn thật thà thường thua thiệt”, chứ không phải loại người “Lèo lá lươn lẹo lại lên lương”. Là cán bộ có chức quyền nhưng anh không biết xoay sở, bớt xén. Không biết vòi vĩnh, cửa quyền, ăn đút lót. Không biết lách luật. Không biết lừa đảo, ăn trộm, ăn cắp của công. Và bây giờ, anh cũng không có ý định tham gia vào các vụ việc kiếm tiền ẩn chứa những khuất tất không hiếm ngoài xã hội.

3Một cuộc sống giàu có, đầy đủ tiền bạc phải chăng chính là mơ ước của tất cả mọi người. Có tiền là có một điều kiện rất căn bản để có cuộc sống sung sướng, trước hết là về vật chất. Thành thử, nhìn ra xã hội hôm nay thấy có hiện tượng người người đua nhau lao vào công cuộc kiếm tiền làm giàu. Nghèo thì phấn đấu để thoát nghèo, để trở nên giàu có. Giàu rồi thì phấn đấu để giàu nữa. Điều đó thật đáng mừng! Nhất là khi đất nước ta là một quốc gia đang còn nghèo. 

Để trở thành một người có cuộc sống dư dả tiền bạc, của cải cũng có nhiều cách. Những vụ đại án tham nhũng gần đây cho thấy, nếu cứ mải mê kiếm tiền bằng mọi giá, bằng bất cứ cách thức nào như trộm cắp của công, thì sẽ rơi vào tình trạng sự giàu có của số ít người là nguyên nhân nghèo khổ của rất nhiều người. Nếu cách sống “sống chết mặc bay tiền thầy bỏ túi”, đua chen làm giàu bất chấp đạo lý trở nên phổ biến thì xã hội ta sẽ rơi vào một thảm cảnh là các giá trị xã hội bị đảo lộn, đạo đức băng hoại. Như thế sao còn cảnh an vui, yên bình? Đại dịch COVID-19 chẳng phải là một lời nhắn nhủ với con người: Tiền đáng quý nhưng có thể mất hết trong chốc lát. Tiền là vật ngoại thân. Vật chất có thể biến mất không tăm tích vì một biến động vô thường. Thảm họa COVID-19 cướp đi hàng ngàn tỷ USD, kinh tế của nhiều quốc gia suy thoái. Suy cho cùng, tiến mất còn có thể kiếm lại được, cái quý nhất vẫn là một cuộc sống an bình với các giá trị tinh thần bền vững!

4Như vậy, rõ ràng cuộc sống rất cần có tiền. Tiền là điều kiện quan trọng để có cuộc sống sung sướng. Nhưng tiền xét cho cùng lại không phải là điều kiện duy nhất hoặc quan trọng nhất để có cuộc sống hạnh phúc. Vì sao? Vì suy cho cùng, nhu cầu, ham muốn về vật chất của con người không phải là vô hạn. Trong khi nhu cầu để hoàn thiện con người về tinh thần, lý tưởng, đạo đức thì vô cùng. Hài hòa cả hai mặt chất và tinh thần mới là hướng tiếp cận giá trị căn bản của cuộc sống lúc này. “Biết đủ là đủ”, đây đâu có phải là triết lý của kẻ yểu nhược, là tự an ủi nực cười của chàng AQ. Mà đó là tâm tưởng của con người có tầm cao văn hóa. Mong mỏi một cuộc sống vừa đủ, không nhiều quá, không ít quá về vật chất, quan trọng là bầu không khí xã hội trong lành, con người với tâm hồn cao cả, thanh khiết, biết chia sẻ, yêu thương, tôn trọng nhau. Thiết nghĩ, đó mới là cảnh tượng viên mãn của đời sống mỗi con người. Là một cán bộ, đảng viên, nếu ai cũng có suy nghĩ này, cần gì bon chen, cần gì cố công để tham nhũng, vơ vét, phạm tội để “cho đầy túi tham”, để phải trả giá bằng những ánh mắt coi khinh của người đời, của những khắc chế bằng pháp luật. Nhất là những cán bộ, đảng viên giữ cương vị lãnh đạo, người đứng đầu, được giáo dục nghiêm khắc, được trau dồi đạo đức, tư cách, để cách sống “biết đủ là đủ”, biết nêu gương trở thành lối sống, như cơm ăn nước uống hằng ngày, thì đã không có nhiều cán bộ, đảng viên, thậm chí cả những Ủy viên Bộ Chính trị, Ủy viên Trung ương Đảng phải vướng vào vòng lao lý.

(Còn nữa)


Ma Văn Kháng
Cơ hội luôn có trong mọi tình huống dù là thanh bình hay nguy nan, nhưng để nắm bắt “cơ hội” trong “nguy cơ” mới là điều khó, mới cần lãnh đạo tài năng, mạnh khoẻ, nhiệt huyết, vì lợi ích của nhân dân, của quốc gia là tối thượng.
VIDEO CLIPS
Tra cứu tạp chí in trước năm 2010: